project description

Od programu pomocowego do embarga strategicznego. Społeczność międzynarodowa wobec dążeń krajów Środkowej i Wschodniej Europy do uzyskania penicyliny po II wojnie światowej

Projekt badawczy Narodowego Centrum Nauki nr 2014/13/B/HS3/04951 realizowany w latach 2015-2023.

Budżet: 162 500 PLN

Informacje o projekcie na stronie NCN: https://projekty.ncn.gov.pl

Streszczenie

Na początku 1946 r. UNRRA czyli Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy (United Nations Relief and Rehabilitation Administration), ogłosiła nowy program pomocowy. Zamiast dostarczać gotową penicylinę krajom Środkowej i Wschodniej Europy, jak czyniła to od pierwszych dni działalności na terenach wyzwolonych spod niemieckiej okupacji, zaoferowała Polsce, Czechosłowacji, Jugosławii oraz dwóm republikom radzieckim – Białorusi i Ukrainie – po jednej, kompletnie wyposażonej fabryce antybiotyku. Z USA i Kanady miały do Europy zostać wysłane maszyny i urządzenia, schematy montażowe instalacji, a także szczep Penicillium i surowce na pierwsze sześć miesięcy produkcji. Ponadto każdy z objętych programem krajów zobowiązany był wyznaczyć po dwóch specjalistów, mikrobiologa i biochemika, którzy mieli odbyć szkolenie w zakresie produkcji penicyliny. UNRRA zorganizowała taki kurs w Connaught Laboratories na Uniwersytecie Toronto; to tam bowiem działała fabryka, na której wzorowane były podarowane Europejczykom wytwórnie. Obdarowane kraje we własnym zakresie i za własne pieniądze miały przygotować jedynie odpowiednie pomieszczenia fabryczne.

Zgodnie z deklaracjami UNRRA fabryki miały zacząć produkcję antybiotyku jeszcze w 1946 r., jednak realizacja programu natrafiła na duże trudności. Przede wszystkim UNRRA przygotowywała się do zakończenia działalności, co miało nastąpić 31 grudnia tamtego roku (dopiero później przedłużono jej mandat do 30 czerwca 1947 roku). W tym gorączkowym okresie nie udało się skompletować wyposażenia, a korespondencja krążąca pomiędzy lokalnymi misjami UNRRA, a jej kwaterą główną w Waszyngtonie oraz właściwymi ministerstwami w Warszawie, Pradze, Belgradzie, Mińsku i Kijowie często ginęła lub pozostawała bez odpowiedzi przez długie miesiące. Tymczasem stosunki polityczne na świecie zmieniały się, a dotychczasowi sojusznicy coraz wyraźniej dążyli do kolejnego konfliktu, tym razem pomiędzy sobą. UNRRA była na Wschodzie coraz częściej oskarżana o to, że stała się narzędziem politycznym w rękach Amerykanów, a rosnąca obustronna nieufność nie ułatwiała pokonywania trudności technicznych czy zwykłych nieporozumień, o jakie nie trudno przy realizacji dużych i kosztownych programów odbudowy i rozwoju. Plan budowy sześciu fabryk penicyliny (później włączono do programu jeszcze Włochy) był bowiem jednym z największych programów celowych podjętych przez UNRRA – jej „trwałym pomnikiem”, jak określił to Peter Alexeev, szef misji w Pradze. Nie była to pomoc doraźna, jak transporty żywności, odzieży czy gotowych leków, czy nawet urządzeń fabrycznych i środków transportu. W programie tym chodziło o przekazanie przede wszystkim zaawansowanej wiedzy i wyrafinowanej technologii, do której ze względu na wojnę państwa kontynentalnej Europy nie miały dostępu. Dla takich krajów jak Polska, Jugosławia, a nawet należąca przed wojną do wysoko uprzemysłowionych krajów Czechosłowacja, transfer taki oznaczał impuls cywilizacyjny o trudnym do przecenienia wpływie na dalszy rozwój krajowej nauki.


stara strona projektu: www.fabrykazdarow.wordpress.com