Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku
Wydawca: Kraków: Universitas 2022
ISBN: 978-83-242-3958-0 (II wyd.), 978-83-242-3867-5, 978-83-242-3794-4
PL / ENG
O Polesiu na ogół pisano tak, jakby niczym nie różniło się od innych krain. A przecież wszystko tam wyglądało inaczej – siano zbierano, stojąc po kolana w błocie, na pińskim targu handlowano wprost z łodzi, a centralna część Polesia na kilka miesięcy w roku zamieniała się w śródlądowe morze. Sławomir Łotysz podjął próbę przepisania międzywojennej historii tej krainy, za punkt wyjścia przyjmując wszechobecne tam mokradła. Plany ich osuszenia były w tym okresie, jak dowodzi, głównym elementem polityki państwa wobec ziem wschodnich, bowiem dopiero odwodnienie Polesia otwierało drogę do jego kolonizacji.
Spis treści: PDF
Wyróżnienia i Nagrody
Nagroda m.st. Warszawy im. Kazimierza Moczarskiego 2023
„To wielki wkład w naszą wiedzę o tak zwanych Kresach, ale też książka, która uwrażliwia na dzisiejsze problemy ekologiczne i lęki związane z katastrofą klimatyczną. ‘Pińskie błota’ podsuwają perspektywę, która pozwala zobaczyć współczesne problemy w historycznym zwierciadle” – uzasadniał werdykt prof. Andrzej Friszke, przewodniczący jury.
W skład jury weszli ponadto: Antoni Dudek, Dobrochna Kałwa, Barbara Klich-Kluczewska, Jan Kofman, Andrzej Kunert, Anna Landau-Czajka, Tomasz Łubieński, Anna Machcewicz, Tomasz Makowski, Małgorzata Szejnert i Andrzej Wielowieyski. Organizatorem i fundatorem konkursu jest m.st. Warszawa, a współorganizatorami Dom Spotkań z Historią oraz Fundacja im. Kazimierza i Zofii Moczarskich. Partnerem nagrody jest Biblioteka Narodowa. „Gazeta Wyborcza” to patron medialny.
Uroczystość wręczenia nagrody, na którą składa się statuetka – replika temperówki patrona nagrody – oraz pięćdziesiąt tysięcy złotych, odbyła się w Bibliotece Narodowej 26 listopada 2023 r. Więcej informacji o nagrodzie, pełny tekst opinii jury oraz dodatkowe fotografie znajdziecie TUTAJ.
***
Nagroda KLIO 2023
Wręczenie nagrody KLIO odbyło się podczas uroczystości otwarcia Targów Książki Historycznej, 30 listopada 2023 roku, w Sali Wielkiej Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum. ‘Pińskie błota’ otrzymały I nagrodę w kategorii autorskiej – za indywidualny wkład autora w popularyzację historii. Nagroda to osiemnaście tysięcy złotych, pamiątkowa tabliczka oraz całe mnóstwo satysfakcji.
W jury, któremu przewodniczył prof. Tomasz Szarota, zasiadali: Jacek Banaszkiewicz, Zbigniew Czerwiński, Piotr Dobrołęcki, Maciej Janowski, Jan Kieniewicz, Halina Manikowska, Marian Turski i Tomasz Urzykowski.
Wyłącznym Mecenasem Nagrody KLIO jest Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT Polska.
***
Nagroda “Przeglądu Wschodniego”
Książka otrzymała Nagrodę „Przeglądu Wschodniego” w kategorii „Dzieło Krajowe” za rok 2022, przyznawaną przez Studium Europy Wschodniej UW. Uroczystość wręczenia nagrody odbyła się 25 marca w Sali Senatu UW w Pałacu Kazimierzowskim. Laudację wygłosiła profesor Anna Engelking z Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.
Z werdyktu Jury: “Laureat Nagrody zdołał przygotować znakomite dzieło, pierwszą monografię tego zagadnienia i tego obszaru, pisaną z perspektywy multidyscyplinarnej obejmującej różnorodne dyscypliny naukowe: od socjologii i postkolonialnych teorii politologii po biologię i ekologię, co daje czytelnikowi obszerny zasób wiedzy oraz może stanowić punkt wyjścia i pewien wzór do dalszych badań.”
***
Nagroda im. Jana Jędrzejewicza – wyróżnienie
26 września 2023 r., podczas uroczystej gali w Miejskim Centrum Kultury w Płońsku, otrzymałem wyróżnienie w konkursie na najlepszą książkę w zakresie historii nauki i techniki im. Jana Jędrzejewicza. Była to 11. edycja nagrody przyznawanej przez Komitet Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk oraz miasto Płońsk, w którym astronom i popularyzator nauki dr Jędrzejewicz żył i pracował.
W I etapie konkursu ‘Pińskie błota’ uzyskały najwięcej, bo aż 5 głosów. Ostatecznie jednak otrzymały wyróżnienie. Więcej informacji o nagrodzie znajdziecie TUTAJ.
***
Nagroda Historyczna “Polityki” – nominacja
9 maja 2023 r. “Pińskie błota” zostały nominowane do Nagrody Historycznej “Polityki” w kategorii prac naukowych i monografii. W uzasadnieniu jury czytamy: “To nowatorskie spojrzenie na dzieje Polski i regionu z perspektywy historii środowiskowej, czyli splecionych dziejów człowieka i przyrody. To fascynujące dzieje politycznych zmagań o losy nieistniejącego już dzisiaj świata mokradeł Polesia i żyjących w symbiozie z nimi Poleszuków. Sławomir Łotysz pewnie porusza się tak w obszarach historii medycyny, jak historii wojskowości czy wyobrażeń społecznych. Równie uważnie przygląda się procesom orientalizacji Polesia jako regionu ‘na kresach’, także politycznym przepychankom i naukowym debatom wokół niezrealizowanej ostatecznie w II RP idei nowej ‘poleskiej Holandii’. W książce wybrzmiewają nasze współczesne lęki. Przed suszą, ociepleniem klimatu, wreszcie – błędnymi decyzjami ludzi, którzy myślą wciąż w kategoriach ‘postępu’ albo tylko własnego politycznego zysku” – prof. Barbara Klich-Kluczewska.
Więcej informacji znajdziecie TUTAJ.
Z recenzji wydawniczych
“Choć jest to książka naukowa, została napisana żywym i bogatym eseistycznym językiem, dzięki czemu wciąga czytelnika już od pierwszej strony i do ostatniej stanowi pasjonującą lekturę”.
dr hab. Anna Engelking, prof. PAN
“Książka Pińskie błota jest pierwszą monografią z dziejów II RP pisaną świadomie z perspektywy środowiskowej, pokazującą ekologiczny wymiar kluczowych debat o tym etapie polskiej historii”.
dr hab. Adam Izdebski
Recencje
Nathaniel D. Wood, Pripet Marshes: Nature, Knowledge, and Politics in Polish Polesia until 1945 (Krakow: Universitas, 2022) by Slawomir Lotysz, “Technology and Culture” Vol. 66, No. 2 (2025), s. 547-548 https://doi.org/10.1353/tech.2025.a956860
Аляксандр Смалянчук, Экагісторыя Заходняга Палесся, або Людзі на балоце, (S. Łotysz, Pińskie błota. Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku, Kraków 2022, 566 s.). „Rocznik Centrum Studiów Białoruskich / Гадавік Цэнтра беларускіх студыяў,” nr 10, 2024, s. 262-266. https://studium.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2024/12/CSB10.pdf#page=263
Patrice M. Dabrowski, A biography of the Polessian “boggy land” (Pińskie błota: Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku [Pinsk marshlands: Nature, knowledge, and politics in Polish Polessia before 1945] Sławomir Łotysz, 2022 ISBN 9788324237944, 572 Pages, Published by: Universitas). VII 2024, https://ceureviewofbooks.com/review/a-biography-of-the-polessian-boggy-land/
Katarzyna Glinianowicz, A gloss on a review of Pińskie błota: Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku by Sławomir Łotysz (P. Styk, Trans.). „Sprawy Narodowościowe: Seria nowa,” 2023(55), Article 3144. https://doi.org/10.11649/sn.3144
Piotr Cichoracki, Sławomir Łotysz, Pińskie błota: Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku, Universitas, 2022, 565 pp. „Sprawy Narodowościowe: Seria nowa,” 2023(55), Article 3007. https://doi.org/10.11649/sn.3007
Ewa Jabłońska, Grząskie Kresy, „Nowe Książki”, nr 7-8, 2023, s. 30.
Аляксандр Белы, Пінскія балоты і палешукі без салодкіх стэрэатыпаў. Пра даследаванне Славаміра Лотыша «Пінскія балоты. Прырода, веды і палітыка на польскім Палессі да 1945 года» расказвае Алесь Белы. 15 III 2023 https://nashaniva.com/311634
Opinie Czytelników
Opinie Czytelników są dla mnie bardzo ważne, dlatego wdzięczny jestem wszystkim, którzy po lekturze Pińskich Błot zechcieli podzielić się swoimi wrażeniami: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5021124/pinskie-blota-natura-wiedza-i-polityka-na-polskim-polesiu-do-1945-roku#
“Echa Polesia. Kwartalnik Polaków na Polesiu”:
https://polesie.org/11305/pinskie-blota-natura-wiedza-i-polityka-na-polskim-polesiu-do-1945-roku-kolejna-nowa-ksiazka-o-polesiu/
Prezentacje
Publiczne prezentacje książki na targach książki, konferencjach, seminariach i audycjach radiowych [czytaj więcej].
gdzie kupić?
Książkę można zamówić bezpośrednio na stronie Wydawcy:
lub w księgarniach online, jak na przykład:
https://bonito.pl/produkt/pinskie-blota-natura-wiedza-i-polityka-na-polskim-polesiu-do-1945-ro-2
Cytowania
Bienias, Barbara (2023). “Jak (nie) pisać o Mikołaju Koperniku – refleksje na marginesie nowych biografii,” Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 68(2): 187-212. https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.23.020.17882 (OPEN ACCESS)
Mialik, Alexander M. (2023). “The history of the study of the flora of Pripyat Polesie,” (in Russian with English summary), Studies in the History of Biology 15(2): 7-37. http://shb.nw.ru/wp-content/uploads/2023/07/IBI_2023_02_compressed_compressed.pdf#page=31 (OPEN ACCESS)
Pospiszyl, Michał (2023). “The Fifth Element: The Enlightenment and the Draining of Eastern Europe,” Environmental History 28(2): 361-388. https://doi.org/10.1086/723839 (OPEN ACCESS)
Zysiak, Agata (2023). “Ludowa historia Polski: Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania. By Adam Leszczyński. Warsaw: Wydawnictwo W.A.B., 2020. 667 pp. Notes. Bibliography. Index. Tables. zɫ59.99, paper. – Bękarty pańszczyzny: Historia buntów chłopskich. By Michał Rauszer. Warsaw: Wydawnictwo RM, 2021. 280 pp. Appendix. Notes. Bibliography. Index. Figures. zɫ39.99, paper – Chamstwo (Rabble). By Kacper Pobłocki. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2021. 384 pp. Notes. Bibliography. Index. zɫ49.90, hard bound,” Slavic Review 82(1), 184-193. doi:10.1017/slr.2023.105
Jak cytować?
Sławomir Łotysz, Pińskie błota. Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku, Kraków: Universitas 2022.
Książka powstała w wyniku realizacji projektu badawczego nr 2015/19/B/HS3/03553 finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki [czytaj więcej].